 |
Położenie: leży w północno-wschodniej części Polski.
Graniczy z województwami: warmińsko-mazurskim, mazowieckim i lubelskim oraz z Litwą i Białorusią.
Ośrodek administracyjny: Białystok
Powierzchnia: 20 180 km² (6,5% powierzchni Polski)
Liczba mieszkańców: 1224 tys. *
Gęstość zaludnienia: niska (województwo jest jednym z najsłabiej zaludnionych w Polsce); 61 osób / km² (średnia krajowa – 124 osoby / km²)
Najmniej zaludniony jest powiat sejeński (26 osób / km²)
Najgęściej zaludniony jest powiat zambrowski (63 osoby / km²)
Urbanizacja: słaba; w miastach mieszka 57,8% ludności (średnia krajowa 61,9%)
Podział administracyjny: 14 powiatów, 3 miasta na prawach powiatów, 118 gmin, 36 miast.
Region obejmuje ziemie dawnego województwa białostockiego, łomżyńskiego i wschodniej części suwalskiego.
Największe miasta: Białystok (zdecydowanie dominujący nad pozostałymi aglomeracjami), Łomża, Suwałki.
*dane z GUS z końca 1998 roku
Region charakteryzuje się największym w kraju zróżnicowaniem struktury narodowościowej i wysokim udziałem mniejszości narodowych, które kultywują swoje tradycje. Najliczniejszą grupą są Białorusini zamieszkujący południowo-wschodnią część województwa.
Powiat sejeński i suwalski, zwłaszcza Puńsk, są zamieszkane przez Litwinów.
Na obrzeżach Puszczy Knyszyńskiej we wsiach Buhoniki i Kruszyniany żyją społeczności Tatarów.
W rejonie Suwałk mieszkają pochodzący z Rosji staroobrzędowcy zwani filiponami.
Ponadto w województwie podlaskim mieszkają także Ukraińcy. |
GEOGRAFIA
UKSZTAŁTOWANIE TERENU
Krajobraz województwa jest bardzo urozmaicony. Został on ukształtowany przez kolejne zlodowacenia.
Północna część regionu obejmuje fragment Pojezierza Litewskiego oraz Pojezierza Mazurskiego (Pojezierze Ełckie). Obserwujemy tu typowy młody krajobraz polodowcowy z licznymi jeziorami i wałami morenowymi.
Różnica pomiędzy najniżej i najwyżej położonym miejscem wynosi ponad 180 metrów.
Najwyższym punktem województwa jest góra Krzemieniucha wznosząca się na wysokość 289 m n.p.m.
Nizina Północnopodlaska to teren, na którym leży większa część województwa. Rozciągają się tu poprzecinane rzekami wysoczyzny: Białostocka, Kolneńska, Wysokomazowiecka i Drohiczyńska, a także Równina Bielska i Wzgórza Sokólskie.
Niewielki pas ziem na zachodzie zajmuje fragment Niziny Północnomazowieckiej z częścią Równiny Kurpiowskiej.
RZEKI I JEZIORA
Województwo niemal w całości leży w dorzeczy Wisły. Jedynie dwie rzeki – Czarna Hańcza i Szeszupa należą do dorzecza Niemna.
Główne rzeki to: Bug, Narew, Biebrza, Nurzec.
Znaczna część województwa to obszary bagniste i torfowiska.
Dorzecze Biebrzy jest największym obszarem bagiennym w Polsce i całej środkowej Europie.
W północnej części województwa znajdują się liczne jeziora. Największe z nich to Wigry (21,9 km²) i Rajgrodzkie (15,1 km²).
Znajduje się tu też najgłębsze jezioro w Polsce, czyli Hańcza, której głębokość osiąga 108,5 m.
Liczne jeziora rynnowe o znacznej głębokości znajdują się na sandrowej Równinie Augustowskiej. Na tych terenach zbiorniki są zazwyczaj otoczone stromymi wzniesieniami tworzącymi malowniczy krajobraz.
LASY
Lesistość województwa nieznacznie przekracza średnią krajową. Lasy stanowią tu 29,3% ogólnej powierzchni.
Najsilniej zalesione są powiaty: hajnowski (49,4%) i augustowski (44,8%). Najmniej lasów posiada powiat suwalski (17%) i wysokomazowiecki (18,6%).
Największe kompleksy lesne województwa podlaskiego to: Puszcza Augustowska Puszcza Knyszyńska, Puszcza Białowieska i Puszcza Kurpiowska.
OCHRONA PRZYRODY, PARKI NARODOWE I KRAJOBRAZOWE
W województwie podlaskim znajdują się 4 parki narodowe: Białowieski, Biebrzański (największy w Polsce), Narwiański i Wigierski.
Utworzono tu także parki krajobrazowe: Suwalski, Narwiański i Puszczy Knyszyńskiej.
Województwo jest regionem o bardzo czystym środowisku naturalnym. Często określa się go jako „Zielone Płuca Polski”.
KLIMAT
Województwo podlaskie, zwłaszcza jego północno-wschodnia część, jest jednym z najzimniejszych obszarów Polski (poza terenami górskimi).
Lata są tu łagodne i krótkie, natomiast zimy chłodne i długie.
W Suwałkach znajduje się tzw. biegun zimna. Liczba dni mroźnych jest w tym miescie ponad dwukrotnie wyższa niż we Wrocławiu. Odnotowano tu rekord ujemnej temperatury -40 st. C.
Pokrywa śnieżna zalega w tym regionie ok. 80-100 dni.
Okres wegetacji jest krótki – od 185 dni na północy do 205 dni na południu.
Średnie opady roczne wynoszą od 550 do 700 mm.
TURYSTYKA
Czyste środowisko, nieskalana przyroda, liczne jeziora, naturalne kompleksy leśne – to wszystko ma do zaoferowania województwo podlaskie.
Osoby nie lubiące tłumów i modnych kurortów odnajdą tu ciszę i spokój.
Ruch turystyczny koncentruje się głównie na obszarze pojezierzy w północnej części regionu. Są tu wspaniałe warunki do uprawiania sportów wodnych. Połączone rzekami malownicze jeziora o ciekawej linii brzegowej zapraszają miłośników żeglarstwa.
Najważniejsze ośrodki w tym regionie to Augustów, Wigry, Rajgród i Sejny.
Kolejna atrakcja turystyczna województwa to Puszcza Białowieska. Jest to największy w Polsce zespół pierwotnego lasu mieszanego. Spotkamy tu liczne okazy starych drzew i wiele gatunków zwierząt (m.in. żubry, tarpany, rysie).
W najcenniejszej części puszczy powstał Białowieski Park Narodowy wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO. Jest to atrakcja na skalę europejską.
Inne rejony województwa, które nie zostały naruszone przez człowieka, to zabagnione doliny Biebrzy i Narwi. Rozlewiska oraz system koryt rzecznych stworzyły tu dobre warunki dla specjalistycznej turystyki wodnej. Zaobserwować tu można liczne gatunki ptactwa.
Osoby zainteresowane zwiedzaniem Knyszyńskiego Parku Krajobrazowego mogą wybrać Supraśl jako bazę wypadową.
TRADYCYJNA KULTURA LUDOWA, MNIEJSZOŚCI NARODOWE
Województwo podlaskie to mozaika kulturowa. Osobliwością jest tutaj największe w Polsce zróżnicowanie struktury narodowościowej. Obok siebie funkcjonują tu mniejszości – białoruska, litewska i tatarska, a także ludność pochodzenia rosyjskiego (filiponi).
Na terenach zamieszkanych przez ludność prawosławną znajduje się wiele cerkwi (m.in. Białystok, Siemiatycze, Drohiczyn, Hajnówka).
Grabarka ze swoim sanktuarium pielgrzymkowym ma dla wyznawców prawosławia podobne znaczenie jak Częstochowa dla katolików.
Ośrodkiem kultury litewskiej jest zamieszkany głównie przez Litwinów Puńsk. Zachował się tu folklor i sztuka ludowa.
Dużą wartość krajoznawcza mają miejscowości, w których żyją muzułmanie, potomkowie Tatarów osadzonych przez Jana III Sobieskiego. Społeczność ta liczy obecnie około 1,5 tys. Zachowała ona swą odrębność wyznaniową, kulturowa oraz zwyczaje i obrzędy. Białostocki Szlak Tatarski prowadzi przez miejscowości: Kruszyniany, Bohoniki (znajdują się tu drewniane meczety i muzułmańskie cmentarze), Nietupa i Sokółka.
Południowo-wschodnia część województwa jest zamieszkana przez Białorusinów – najliczniejszą grupę reprezentującą mniejszości narodowe.
Nieliczne ślady pozostały po ludności żydowskiej mieszkającej na tych terenach przed II wojną światową. Jednym z największych skupisk Żydów w tym regionie był Tykocin. Ocalała tu synagoga.
UZDROWISKA
Augustów - W 1993 roku Minister Zdrowia i Opieki Społecznej nadał miastu status miejscowości uzdrowiskowej. Od wielu lat Augustów jest miejscem rehabilitacji i wypoczynku. Swoje uzdrowiskowe właściwości zawdzięcza bogatym złożom borowiny, walorom mikroklimatu leczniczego oraz wodzie mineralnej, wydobywanej z jednego z najgłębszych ujęć w Polsce (482 m), w sercu Puszczy Augustowskiej. Miejsce to zalicza się do jednego z najczystszych w Europie. Naturalna woda mineralna jest najstarszą wodą tego typu w Polsce.
ZABYTKI I MUZEA
Miejsca i obiekty warte odwiedzenia:
 barokowy zespół pałacowo-parkowy Branickich, tzw. Wersal Podlaski – Białystok
budowle gotyckie – Łomża (katedra). Wąsosz, Wizna
obiekty sakralne z czasów baroku - Tykocin, Drohiczyn, Bielsk Podlaski, Sejny, Siemiatycze, Wigry, Supraśl, Ciechanowiec, Szczuczyn, Choroszcz, Łomża
grodziska – Brańsk, Drohiczyn, Nowogród, Rajgród, Mielnik, Tykocin, Wizna; można tu odnaleźć relikty wczesnośredniowiecznych grodów
Kanał Augustowski – zabytek techniki, wybitne dzieło inżynierskie pierwszej połowy XIX wieku.
Muzea:
*Muzeum Okręgowe – Białystok
*Muzea Okręgowe – Łomża, Suwałki
*Muzeum Kurpiowskie – Nowogród (skansen budownictwa kurpiowskiego)
*Muzeum Rolnictwa – Ciechanowiec (skansen mazowiecko-podlaskiego budownictwa ludowego)
|
Biuletyn
Rejestracja 