 |
Położenie: leży w południowo-wschodniej części Polski.
Graniczy z województwami: małopolskim, świętokrzyskim i lubelskim oraz z Ukrainą i Słowacją.
Ośrodek administracyjny: Rzeszów
Powierzchnia: 17 926 km² (5,73% powierzchni Polski)
Liczba mieszkańców: 2 117 tys. (5,48% ludności Polski)*
Gęstość zaludnienia: 118 osób / km² (średnia krajowa 124 osoby / km²)
Najbardziej zaludniony jest powiat dębicki (170 osób na km²)
Najmniej zaludniony jest powiat bieszczadzki (26 osób / km²)
Urbanizacja: bardzo niska; w miastach mieszka 41% ludności (średnia krajowa 61,9%), województwo należy do najsłabiej zurbanizowanych w Polsce.
Podział administracyjny: 20 powiatów, 4 miasta na prawach powiatów, 160 gmin, 45 miast.
Region obejmuje ziemie dawnych województw: rzeszowskiego, przemyskiego, krośnieńskiego (bez kilku gmin), cześć tarnobrzeskiego i tarnowskiego.
Główne miasta: Rzeszów, Stalowa Wola, Przemyśl, Mielec, Krosno
*dane z GUS z końca 1998 roku |
GEOGRAFIA
UKSZTAŁTOWANIE TERENU
Województwo podkarpackie jest położone na obszarze Karpat i Podkarpacia. Północną część regionu obejmuje Kotlina Sandomierska powstała w wyniku ruchów górotwórczych w Karpatach. Wisła i San tworzą tam „widły”, a doliny rzeczne rozdzielają trzy płaskowyże.
Centralną część województwa zajmuje Pogórze Środkowobeskidzkie, na południu występują zalesione obszary górskie. Ich zachodnia część to Beskid Niski (najwyższy szczyt – Lackowa, 997 m n.p.m.). Tereny południowo-wschodnie zajmują Beskidy Wschodnie z Bieszczadami. Najwyższe szczyty województwa to położone w Bieszczadach Tarnica (1346 m n.p.m.) i Krzemień (1335 m n.p.m.).
Beskid Niski i Wschodni dzieli Przełęcz Łupkowa, która stanowi jednocześnie granicę pomiędzy Karpatami Zachodnimi i Wschodnimi.
Niewielki teren na północnym wschodzie należy do Roztocza wchodzącego w skład makroregionu Wyżyny Polskie. Znajduje się tu najwyższy szczyt Roztocza – Wielki Dział (390 m n.p.m.)
RZEKI I JEZIORA
Województwo niemal w całości leży w dorzeczu Wisły, jedynie rzeka Strwiąż należy do dorzecza Dniestru, a tym samym do zlewiska Morza Czarnego.
Główne rzeki to Wisła, San, Wisłoka, Wisłok.
W województwie nie występują większe naturalne jeziora. Powstały za to dwa duże zbiorniki retencyjne – Jezioro Solińskie (21,1 km²) z najwyższą w Polsce zaporą betonową mierzącą 82 metry oraz Jezioro Myczkowskie (2,2 km²)
Zbiorniki te powstały w celu regulacji wód Sanu oraz dla uzyskania energii elektrycznej.
LASY
Lasy stanowią dużą część województwa, bo aż 35,9% ogólnej powierzchni (średnia krajowa 28,4%). Najbardziej zielony jest powiat bieszczadzki (68,8%). Duże kompleksy leśne znajdują się także w Kotlinie Sandomierskiej, gdzie zachowała się Puszcza Sandomierska.
W Bieszczadach ominującym drzewem jest buk. Sporo jest także jodły, olszy szarej czy sosny. Wyróżnikiem przyrody bieszczadzkiej jest inny niż w sąsiednich grupach górskich układ pięter roślinnych. Najniżej położone jest piętro pogórza, następnie występuje piętro lasów liściastych, najwyżej zaś, najbardziej chyba znane, piętro połonin.
TURYSTYKA
Województwo podkarpackie jest rejonem o dużej ilości miejsc atrakcyjnych turystycznie.
Najchętniej odwiedzane są Beskidy Wschodnie, w tym przede wszystkim Bieszczady. Na turystów czeka też Beskid Niski, Pogórze Środkowobeskidzkie oraz Roztocze.
W Bieszczadach na najcenniejszych terenach utworzono Bieszczadzki Park Narodowy. Obecnie zajmuje on zwarty obszar o powierzchni 27.064 ha i obejmuje swym zasięgiem pasmo połonin (Połonina Waryńska i Wetlińska) oraz pasmo graniczne z Rabią Skałą.
Wspaniałe widoki oferuje turystom „pętla bieszczadzka” (Lesko-Cisna-Ustrzyki Górne-Ustrzyki Dolne; w sumie 120 km) .
Warto też przejechać się kolejką wąskotorową przez bieszczadzkie lasy.
Ośrodki wypoczynkowe oferujące możliwość uprawiania sportów wodnych, znajdują się nad jeziorami Solińskim i Myczkowskim. Na gości czekają między innymi miejscowości Solina, Polańczyk, Myczkowce.
Można się wybrać na wycieczkę na najwyższą w Polsce betonową zaporę znajdującą się w Solinie.
Długo utrzymujący się śnieg sprzyja narciarstwu. Osoby lubiące białe szaleństwo chętnie wybierają Ustrzyki Dolne i Cisną w Bieszczadach oraz Iwonicz Zdrój leżący na terenie Beskidu Niskiego.
Terenem turystyki pieszej są wszystkie obszary górskie województwa. Każdy z nich ma nieco inny charakter.
Beskid Niski jest terenem zalesionym, można w nim spotkać osobliwości skalne, niezamieszkane, wysiedlone tereny, opuszczone chaty, stare cerkwie łemkowskie, piękną przyrodę z endemicznymi okazami. Znajdują się tu też miejsca martyrologiczne. Ciekawostką krajoznawczą jest zachowane w miejscowości Iwla pobojowisko po bitwie z 1944 roku o Przełęcz Dukielską (tzw. Dolina Śmierci).
Turystycznie wykorzystywane są też rejony Pogórzy, zwłaszcza przełomowa dolina Sanu między Dynowem a Przemyślem. Na rzece są organizowane spływy kajakowe.
Na północnym wschodzie znajduje się fragment dziewiczego Roztocza z malowniczymi dolinami, miniaturowymi wodospadami na Tanwi oraz wzgórzami ostańcowymi.
TRADYCYJNA KULTURA LUDOWA
W województwie podkarpackim wciąż żywe są tradycje folklorystyczne. Mamy tu do czynienia miedzy innymi z kulturą Lasowiaków i Rzeszowiaków. Zachowały się tu tradycyjne obrzędy i zwyczaje związane ze świętami, czy dożynkami. Funkcjonują tu kapele muzyczne i zespoły tańca.
UZDROWISKA
W województwie istnieją liczne uzdrowiska ze źródłami wód mineralnych. Kuracjusze mają do wyboru Iwonicz Zdrój, Rymanów Zdrój, Horyniec, Polańczyk, Czarną i wieś Rabe.
ZABYTKI I MUZEA
Największe skupiska obiektów zabytkowych znajdują się w Przemyślu, Rzeszowie i Krośnie.
Miejsca warte odwiedzenia:
*renesansowe zespoły zamkowe – Baranów Sandomierski, Krasiczyn
*barokowy zespół zamkowy – Łańcut
 późnorenesansowe i barokowe kościoły oraz klasztory – Przemyśl, Rzeszów, Krosno, Jarosław
zespół klasztorny Bernardynów ze słynnymi organami – Leżajsk
zespół budowli kalwaryjnych – Kalwaria Pacławska
zabytkowe układy urbanistyczne – Jarosław, Krosno, Przemyśl
liczne cerkwie – Sanok, Jarosław
synagogi – Rzeszów, Łańcut, Lesko
Drewniana architektura sakralna:
kościoły – Haczów koło Krosna (XV w)
cerkwie – Radruż koło Lubaczowa, czertem, małe wioski w Beskidzie Niskim
Muzea:
Muzeum Budownictwa Ludowego – Sanok; znajduje się tu unikatowy zbiór budownictwa regionalnego (cerkwie, kościoły, zagrody chłopskie) Łemków, Bojków i Pogórzan.
Muzeum Kultury Ludowej – Kolbuszowa; obejrzymy tu zabytkową architekturę Laskowiaków i Rzeszowiaków
Muzeum Historyczne – Sanok; największa w Polsce kolekcja ikon
Muzeum-Zamek – Łańcut
Muzeum Narodowe Ziemi Przemyskiej – Przemyśl
Muzeum Archidiecezjalne – Przemyśl
muzea okręgowe – Rzeszów, Krosno
Muzeum-Skansen Przemysłu Naftowego – Bóbrka; była to pierwsza w świecie kopalnia ropy założona w 1854 roku przez Ignacego Łukaszewicza.
OCHRONA PRZYRODY, PARKI NARODOWE I KRAJOBRAZOWE
W województwie podkarpackim znajdują się 2 parki narodowe – Bieszczadzki oraz Magurski (ten ostatni tylko częściowo, gdyż wykracza poza teren województwa).
Powstały tu też parki krajobrazowe – Ciśniańsko-Wetliński, Doliny Sanu, Jaśliski, Gór Słonnych, Pogórza Przemyskiego, Czarnorzecko-Strzyżowski oraz po części parki Puszczy Solskiej, Lasy Janowskie i Południoworoztoczański.
Na terenie Bieszczad mamy do czynienia z piękną dziką przyrodą.
Tutejsza fauna to co najmniej 230 gatunków zwierząt. Spotkać tu można jelenie szlachetne, niedźwiedzie brunatne, wilki, rysie i żbiki. Wśród zwierząt sztucznie wprowadzonych dominują żubry i łosie.
Bardzo bogaty jest także świat ptaków. Ornitolog znajdzie i rozpozna orła przedniego czy bociana czarnego, zwykły turysta ma możliwość zaobserwowania orlików krzykliwych i grubodziobych.
Bieszczady to także miejsce występowania gadów, w tym niektórych niezwykle już rzadkich, takich jak na przykład wąż Eskulapa. Latem w wielu ciepłych, nagrzanych miejscach wylegiwać się mogą żmije zygzakowate, czasami jest ich naprawdę dużo. Na połoninach, wśród krzewów często można spotkać czarno-żółtego płaza - salamandrę plamistą.
Niestety na terenie województwa podkarpackiego występują także obszary zagrożenia ekologicznego. Dotyczy to regionu Tarnobrzega i Dębicy.
KLIMAT
Klimat województwa jest zróżnicowany, trójstrefowy: nizinny, przejściowy i górski.
Kotlina Sandomierska należy do najcieplejszych obszarów Polski z upalnym latem i długim okresem wegetacji (215-225 dni). Opady roczne wynoszą tu od 570 do 650 mm.
Obszar Beskidów cechuje się znacznie chłodniejszym klimatem górskim o krótkim okresie wegetacji (180-200 dni). Mamy tu do czynienia z dużą ilością opadów. W Bieszczadach opady wynoszą od 800 aż do ponad 1200 mm Największe ulewy maja miejsce na początku lata. Najmniej pada w styczniu.
Powietrze polarno-kontynentalne przynosi w Bieszczadach słoneczną pogodę późnym latem i wczesną jesienią, natomiast powietrze arktyczne często utrzymuje się jeszcze w maju. Najzimniejszym miesiącem jest w Bieszczadach luty, najcieplejszym lipiec.
Długo też utrzymuje się tu pokrywa śnieżna. (100 do 180 dni).
Pogórze Środkowobeskidzkie charakteryzuje się zaś klimatem przejściowym między nizinnym i górskim.
|
Biuletyn
Rejestracja 