 |
Położenie: leży w północnej części Polski nad Morzem Bałtyckim.
Graniczy z województwami: warmińsko-mazurskim, kujawsko-pomorskim, wielkopolskim i zachodniopomorskim oraz z Rosją.
Ośrodek administracyjny: Gdańsk
Powierzchnia: 18 293 km² (5,8% powierzchni Polski)
Liczba mieszkańców: 2 179 tys. (5,6% ludności Polski) *
Gęstość zaludnienia: 119 osób / km² (średnia krajowa 124 osoby / km²)
Najbardziej zaludniony jest powiat tczewski (163 osoby / km²)
Najniższe zaludnienie ma powiat bytowski (35 osób / km²)
Urbanizacja: wysoka; w miastach mieszka 68,8% ludności (średnia krajowa 61,9%)
Podział administracyjny: 15 powiatów, 4 miasta na prawach powiatów, 123 gminy, 42 miasta
Region obejmuje ziemie dawnych województw: gdańskiego, słupskiego, połowy elbląskiego i części bydgoskiego.
Największe miasta: Gdańsk, Gdynia, Sopot (tworzące tzw. Trójmiasto), Słupsk, Tczew
*dane z GUS z końca 1998 roku |
GEOGRAFIA
UKSZTAŁTOWANIE TERENU
Województwo pomorskie jest położone na obszarze Pobrzeży i Pojezierzy Południowobałtyckich.
Zlodowacenie bałtyckie ukształtowało powierzchnię regionu w bardzo urozmaicony sposób.
Pas nadbrzeżny został poddany działalności morza.
Północno-zachodnia część województwa zachodzi na Pobrzeże Koszalińskie, które obejmuje Wybrzeże Słowińskie oraz Równinę Słoweńską i wysoczyzny: Damnicką i Żarnowiecką.
Wspomniane Wybrzeże Słowińskie to pas wybrzeża morskiego z szerokimi piaszczystymi plażami, wydmami i charakterystycznymi płytkimi jeziorkami przybrzeżnymi.
Ziemie północno-wschodnie to Pobrzeże Gdańskie. W jego skład wchodzi Pobrzeże Kaszubskie (od Jastrzębiej Góry do Gdańska), dwie mierzeje morskie (Mierzeja Helska i Mierzeja Wiślana), oraz równinna delta Wisły, czyli Żuławy Wiślane – najniżej (częściowo depresyjnie) położony obszar Polski.
Wybrzeże w tej części województwa prezentuje dwa typy ukształtowania – wysoki klifowy i niski zatorfiony.
Pozostały obszar województwa zajmują pojezierza o młodym polodowcowym krajobrazie ze wzgórzami i wałami morenowymi, licznymi jeziorami i równinami sandrowymi.
Na Zachód od doliny Wisły rozciąga się Pojezierze Wschodniopomorskie. W jego skład wchodzą pojezierza Kaszubskie i Starogardzkie.
Pojezierze Kaszubskie charakteryzuje się niezwykle urozmaiconą rzeźbą i dużymi różnicami wysokości względnych. Różnice te dochodzą nawet do 160 metrów. Znajduje się tu najwyższe wzniesienie województwa – Wieżyca (329 m n.p.m.)
Obszar południowo-zachodni obejmuje pojezierze Południowopomorskie. Rozciąga się tu część Pojezierza Krajeńskiego i Bory Tucholskie oraz Równina Charzykowska.
Pojezierze Krajeńskie to teren wysoczyznowy położony 223 m n.p.m.
Obszar Borów Tucholskich to piaszczyste równiny pokryte lasem sosnowym.
Wąski pas województwa znajdujący się na zachodzie zajmuje fragment Pojezierza Zachodniopomorskiego. Rozciąga się tu Pojezierze Bytowskie z Górą Siemierzycką (256 m n.p.m.) oraz Wysoczyzna Polanowska.
Na wschód od doliny Wisły leży Pojezierze Iławskie.
RZEKI I JEZIORA
Województwo leży w obrębie dorzecza Wisły oraz rzek przymorskich. Sieć wodna jest gęsta.
Główne rzeki: Wisła, Wda, Wierzyca, Brda, Motława, Radunia, a także rzeki wpadające bezpośrednio do morza: Łeba, Reda, Łupawa, Słupia.
Wisła uchodziła niegdyś do morza kilkoma ujściami (Nogat, Martwa Wisła). Obecnie jej wody wpływają bezpośrednio do Zatoki Gdańskiej sztucznym przekopem wykonanym pod koniec XIX wieku pod Świbnem.
W województwie znajduje się około 1500 jezior o powierzchni powyżej 1 ha.
Głównie są to jeziora polodowcowe. Największe z nich to: Wdzydze (16,6 km kw.), Żarnowieckie (14,3 km²), Charzykowskie (13,7 km²), Raduńskie (11,2 km²)
Największe spośród wszystkich jezior w województwie są jeziora przybrzeżne Łebsko (71,4 km²) i Gardno (24,7 km²). Mają one pochodzenie morskie – dawniej były zatokami, które zostały odcięte od Bałtyku mierzejami.
Na Żuławach Wiślanych występuje gęsta sieć kanałów i rowów odwadniających oraz wałów przeciwpowodziowych.
LASY
Województwo należy do najbardziej zalesionych.
Lasy stanowią tu prawie 36% ogólnej powierzchni (średnia krajowa 28,4%).
Najsilniej zalesiony jest powiat bytowski (51,8%) oraz chojnicki (51,2%) i człuchowski (48,5%).
Najsłabiej zalesione są Żuławy Wiślane. Znajdujące się na nich gleby są wyjątkowo żyzne, w związku z czym wykorzystuje je rolnictwo.
Powiat nowodworski posiada 7,8% lasów, a powiat malborski 10,2%.
Największy kompleks leśny województwa, to Bory Tucholskie, jeden z największych w Polsce borów sosnowych.
OCHRONA PRZYRODY, PARKI NARODOWE I KRAJOBRAZOWE
Województwo ma 2 parki narodowe – Słowiński i część Tucholskiego.
Utworzono tu także kilka parków krajobrazowych: Nadmorski, Trójmiejski, Mierzei Wiślanej, Kaszubski, Chojnicki, Wdzydzki i Dolina Słupi.
Zatoka Gdańska oraz znajdujące się w jej sąsiedztwie wybrzeże są terenami zagrożenia ekologicznego.
KLIMAT
Klimat województwa, za sprawą bliskości Morza Bałtyckiego, ma charakter morski.
Wybrzeże odznacza się najdłuższym w kraju okresem bez przymrozków, łagodnymi zimami i chłodniejszymi niże w innych częściach Polski latami.
Charakterystyczne dla tej części kraju są silne wiatry, które odczuwalne są zwłaszcza późną jesienią.
Okres wegetacji nie jest zbyt długi – waha się od 190 dni w części centralnej i zachodniej do 210 dni na wybrzeżu i wschodzie.
Roczna suma opadów jest najniższa w Dolinie Dolnej Wisły (500-550 mm), a najwyższa w części północno-zachodniej (ponad 700 mm)
TURYSTYKA
Województwo pomorskie jest jednym z najatrakcyjniejszych regionów turystycznych Polski.
Największą popularnością cieszy się Wybrzeże. Praktycznie na całej jego długości znajdują się kurorty z kąpieliskami i piaszczystymi plażami. Najliczniej odwiedzane są Ustka, Łeba, Rowy, Jastrzębia Góra, Karwia, Władysławowo, Jastarnia, Jurata, Hel, Kąty Rybackie, Krynica Morska.
Miejscowością wypoczynkową o międzynarodowej sławie jest Sopot szczycący się najdłuższym w Polsce, liczącym 512 metrów molo oraz słynną Operą Leśną.
Na Zatoce Gdańskiej oraz Zalewie Wiślanym są organizowane wycieczki statkiem.
Zatoka Pucka słynie z doskonałych warunków do uprawiania windsurfingu.
Przyrodniczą osobliwość stanowi Słowiński Park Narodowy. Znajdują się w nim największe w Europie ruchome wydmy, które przesuwają się z szybkością 6-10 metrów rocznie. Charakterystyczne dla tego rejonu są także płytkie jeziora przybrzeżne Łebsko i Gardno.
Słowiński Park Narodowy jest miejscem odpoczynku ptaków przelotnych.
Turystów zaprasza także Park Krajobrazowy „Dolina Słupi”. Miłośnicy kajaków maja tu do dyspozycji szlak na Słupi. Oprócz tego można odpocząć wśród lasów nad czystymi jeziorami podziwiając między innymi zabytkowe elektrownie wodne.
W głębi województwa najbardziej malowniczym obszarem jest Pojezierze Kaszubskie. Znajdują się tu liczne rynnowe jeziora, z których najbardziej znane to Raduńskie i Ostrzyckie.
Najbardziej uczęszczanym regionem tego pojezierza jest tak zwana Szwajcaria Kaszubska, czyli obszar pomiędzy Kościerzyną a Kartuzami.
Dzięki temu, że występują tu spore różnice wysokości, a ponadto pokrywa śnieżna zalega dość długo, możliwe jest uprawianie narciarstwa, na przykład na Wieżycy.
Kolejnym bardzo atrakcyjnym turystycznie obszarem województwa są Bory Tucholskie. Znajdziemy tu przepiękne lasy i czyste jeziora. Najbardziej znane akweny to Wdzydze i jezioro Charzykowskie będące ośrodkiem żeglarstwa i bojerów.
Rzeki Brda i Wda zapraszają na spływy kajakowe.
Znajdują się tu także cenne rezerwaty, między innymi „Kręgi Kamienne” w Odrach. Znajdziemy tu cmentarzysko z kurhanami i kamiennymi kręgami pochodzącymi z I-II wieku naszej ery.
UZDROWISKA
Klimat morski sprawia, że wybrzeże jest chętnie odwiedzane w celach zdrowotnych.
Lecznicze właściwości tego klimatu oraz występowanie borowin zaważyły na powstaniu uzdrowiska w Ustce.
Ponadto funkcje uzdrowiskowe pełnią Sopot, Jurata i Jastarnia.
TRADYCJNA KULTURA LUDOWA
Znaczną część województwa zajmują Kaszuby rozciągające się od Pucka po Chojnice. Mieszka tu jedna z najliczebniejszych grup etnicznych w Polsce. Kaszubowie do dziś zachowali swój język i obyczaje. Mają też własną literaturę.
Centrami kultury kaszubskiej są Kartuzy, Kościerzyna i Bytów.. Znajdują się tam muzea z bogatymi zbiorami poświęconymi Kaszubom. Działają tam także zespoły ludowe.
Wdzydze Kiszewskie słyną z tego, że znajduje się w nich Kaszubski Park Etnograficzny prezentujący budownictwo ludowe z pełnym wyposażeniem.
Pomiędzy Kaszubami a Wisłą, w dorzeczu Wierzycy i Wdy, przetrwał region etnograficzny Kociewie. Obszar Kociewia wyznaczają miejscowości: Starogard Gdański, Tczew, Skarszewy, Stara Kiszewa, Czarna Woda, Świecie (należące już do województwa kujawsko-pomorskiego).
Odrębność tego regionu podkreśla przede wszystkim gwara kociewska, czyli dialekt zaliczany do polskich gwar kontynentalnych. Powstał on na obszarze językowym kiedyś rdzennie pomorskim, chociaż dziś różni się bardzo od sąsiednich gwar kaszubskich.
Gospodarze tej ziemi to Kociewiacy, mieszana grupa etniczna żyjąca tu od wieków. Są oni dodatkowo podzieleni na podgrupy. Należą do nich Górale, Polanie i Lasacy.
Kociewski folklor jest bardzo bogaty. Działają tu zespoły ludowe, powstały zbiory pieśni, legend, gawęd i wierszy ludowych.
W rejonie jezior Łebsko i Gardno zachowały się wsie po zamieszkującej tu jeszcze po II wojnie światowej ludności słowińskiej.. W miejscowości Kluki można odwiedzić skansen z zabytkowymi chatami.
ZABYTKI I MUZEA
Największym skupiskiem obiektów zabytkowych w województwie jest Gdańsk.
Miejsca warte zobaczenia w Gdańsku:
 cały układ urbanistyczny Głównego Miasta
Bazylika NMP będąca największym średniowiecznym kościołem w Polsce i największym ceglanym kościołem gotyckim w Europie
Kościół św. Mikołaja – jedyna świątynia w Gdańsku, która nie została zniszczona w 1945 roku, a ponadto zachowała oryginalny, XIV-wieczny wygląd
Kościół św. Katarzyny
Wielki Młyn
Kościół św. Brygidy
Katedra Oliwska ze słynnymi organami rokokowymi
Gotycki Ratusz i Dwór Artusa
Wielka Zbrojownia
kamienice mieszczańskie
twierdza Wisloujście
Ponadto w całym województwie jest wiele cennych obiektów wartych odwiedzenia.
Oto niektóre z nich:
liczne kościoły gotyckie- Gdańsk, Kwidzyn, Tczew, Słupsk
zamki krzyżackie – Malbork (jeden z największych średniowiecznych zespołów obronno-rezydencjonalnych w Europie), Kwidzyn, Bytów, Gniew, Lębork
zamki książęce – Słupsk (Zamek Książąt Pomorskich)
średniowieczne mury miejskie – Słupsk
latarnie morskie – Rozewie, Ustka
pocysterski zespół klasztorny – Pelplin
Kalwaria z 26 manierystycznymi i barokowymi kaplicami – Wejherowo
Muzea:
Muzeum Narodowe – Gdańsk
Centralne Muzeum Morskie – Gdańsk
Muzeum Marynarki Wojennej – Gdynia
Muzeum Oceanograficzne i Akwarium Morskie – Gdynia
Muzeum Diecezjalne – Pelplin
Muzeum Pomorza Środkowego – Słupsk; znajduje się tu największa w Polsce kolekcja prac Witkacego
muzea regionalne – Lębork, Kwidzyn
Muzeum Zachodniokaszubskie – Bytów
Muzeum Latarnictwa Morskiego – Rozewie
Muzeum Rybackie – Hel
Muzeum Hymnu Narodowego – Będomin; przyszedł tu na świat Józef Wybicki
niemiecki obóz koncentracyjny Stutthof – okolice Sztutowa
|
Biuletyn
Rejestracja 