 |
Położenie: leży w południowej części Polski.
Graniczy z województwami: opolskim, łódzkim, świętokrzyskim, małopolskim oraz Czechami i Słowacją.
Ośrodek administracyjny: Katowice
Powierzchnia: 12 294 km². (3,9% powierzchni Polski); jest to jedno z najmniejszych województw w Polsce
Liczba mieszkańców: 4 894 tys. (12,7% ludności Polski)*
Gęstość zaludnienia: najwyższa w Polsce; 398 osób / km² (średnia krajowa 124 osoby / km².)
Najgęściej zaludniony jest powiat wodzisławski (553 osoby / km²)
Najsłabiej zaludniony jest powiat częstochowski (88 osób / km²)
Urbanizacja: najwyższa w Polsce – w miastach mieszka 79,8% ludności (średnia krajowa 61,9%)
Podział administracyjny: 17 powiatów, 19 miast na prawach powiatów, 165 gmin, 68 miast.
Województwo obejmuje ziemie dawnych województw: prawie całego katowickiego i bielskiego oraz ponad połowy częstochowskiego.
Główne miasta: Katowice, Częstochowa, Sosnowiec, Gliwice, Bytom, Zabrze, Bielsko-Biała.
Miasta leżące na terenie Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego tworzą największy w Polsce zespół miejsko-przemysłowy liczący około 3 milionów mieszkańców. Okręg ten obejmuje 14 miast: Będzin, Bytom, Chorzów, Czeladź, Dąbrowa Górnicza, Gliwice, Katowice, Mysłowice, Ruda Śląska, Siemianowice Śląskie, Sosnowiec, Świętochłowice, Tychy i Zabrze.
*dane z GUS z końca 1998 roku |
GEOGRAFIA
UKSZTAŁTOWANIE TERENU
Rzeźba terenu województwa jest urozmaicona. Większa część regionu leży na Wyżynie Śląsko-Krakowskiej. Należy do niej Wyżyna Woźniacko-Wieluńska, a także częściowo Wyżyna Krakowsko-Częstochowska oraz Wyżyna Śląska.
Z Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej wyodrębniona została Wyżyna Częstochowska, która charakteryzuje się wapiennymi wzgórzami o bogatych formach krasowych. Najwyższe wzniesienie to Góra Zamkowa wznosząca się na wysokość 504 m n.p.m. Znajduje się ona w pobliżu miejscowości Ogrodzieniec.
Z kolei Wyżyna Śląska jest zbudowana ze skał węglonośnych. Jest to jednocześnie najbardziej zurbanizowany obszar Polski.
Północno-wschodni wąski pas województwa to już Wyżyna Małopolska, a dokładnie Wyżyna Przedborska będąca jej częścią.
Tereny zachodnie są nizinne. Rozpościera się tam Nizina Śląska.
Natomiast obszary południowe to już teren Podkarpacia i Karpat. Początek tego regionu wyznacza Kotlina Oświęcimska stanowiąca obniżenie tektoniczne. Przepływa tędy równoleżnikowy odcinek Wisły.
Dalej rozciąga się Pogórze Zachodniobeskidzkie będące pasem łagodnych wzgórz.
Tereny wysunięte najdalej na południe to już Beskidy Zachodnie. Składają się na nie zalesione pasma górskie – Beskid Śląski (najwyższy szczyt Barania Góra – 1220 m n.p.m.), Beskid Żywiecki (najwyższy szczyt Pilsko – 1557 m n.p.m.) częściowo także Beskid Mały i Beskid Makowski.
Wśród pasm górskich znajduje się Kotlina Żywiecka.
RZEKI I JEZIORA
Obszar województwa należy do dorzecza Wisły i Odry. Główne rzeki to: Wisła, Warta, Pilica, Odra, Mała Panew, Liswarta, Soła.
Wisła bierze swój początek właśnie tu – na terenie województwa śląskiego. Jej źródła znajdują się na wysokości 1106 m n.p.m., na zachodnim stoku Baraniej Góry, w Beskidzie Śląskim.
W województwie utworzono wiele zbiorników retencyjnych w celu przeciwdziałania powodziom oraz aby zapobiec deficytom wody dla ludności oraz dla przemysłu w Górnośląskim Okręgu Przemysłowym.
Największym zbiornikiem jest Jezioro Goczałkowickie na Wiśle (37,1 km²). Inne ważne sztucznie utworzone akweny to Jezioro Żywieckie (10 km²) i Jezioro Międzybrodzkie (3,7 km²) na Sole oraz Jezioro Poraj (5,5 km²) na Warcie. W miejscowościach Tresna i Porąbka znajdują się elektrownie wodne.
LASY
Lasy stanowią 31, 8% ogólnej powierzchni województwa, czyli trochę więcej niż średnia krajowa, która wynosi 28,4%. Najsilniej zalesione powiaty to tarnogórski (51,8 %), lubliniecki (51%) i żywiecki (50,4%).
Największe kompleksy leśne ciągną się wzdłuż rzeki Mała Panew, a także w Beskidach oraz na północny zachód od Rybnika. Dominuje drzewostan iglasty – głównie sosnowy, w górach świerkowy.
OCHRONA PRZYRODY, PARKI KRAJOBRAZOWE
W województwie śląskim znajdują się następujące parki krajobrazowe: Orlich Gniazd, Stawki, Żywiecki oraz Cysterskie Kompozycje Krajobrazowe Rud Wielkich.
W centralnej części regionu, czyli na obszarze Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego występuje największe w Polsce zanieczyszczenie środowiska i powietrza. Zagrożeniem są tu m.in. dwutlenek siarki i metale ciężkie.
Obszary zagrożenia ekologicznego występują także w rejonie Rybnika, Zawiercia, Myszkowa i Częstochowy.
KLIMAT
Klimat województwa śląskiego jest zróżnicowany. Najcieplejsze są obszary centralne i zachodnie. Okres wegetacji najdłużej trwa w Kotlinie Oświęcimskiej (220 dni), najkrócej zaś w Beskidach Zachodnich (190-205 dni).
Suma opadów jest wysoka i waha się od 650 mm na północy i południowym wschodzie do ponad 1000 mm. W niektórych partiach gór opady sięgają nawet 1400 mm.
W regionie górskim pokrywa śnieżna utrzymuje się długo – nawet ponad 150 dni.
TURYSTYKA
Najciekawsze obszary turystyczne województwa to Wyżyna Częstochowska oraz BeskidyZachodnie.
Atrakcją Wyżyny Częstochowskiej jest Park Krajobrazowy Orlich Gniazd i malownicze skały o fantastycznych kształtach. Mamy tu do czynienia ze zjawiskami krasowymi, wąwozami, dolinkami, licznymi jaskiniami, oraz ruinami zamków, przez które prowadzi Szlak Orlich Gniazd. Do najpiękniejszych terenów jest tu zaliczany odcinek Podlesice – Ogrodzieniec. Na uwagę zasługują tu zwłaszcza Skały Kroczyckie i Góra Zborów.
Na skraju Wyżyny Częstochowskiej, na granicy z województwem małopolskim, znajduje się Pustynia Błędowska. Jest to największy w Polsce obszar lotnych pisaków pochodzenia polodowcowego.
Ośrodki rekreacyjno-wypoczynkowe występują w miejscowościach: Poraj (nad jeziorem Poraj), Żarki-Letnisko, Złoty Potok.
Bardzo chętnie są odwiedzane przez turystów tereny górskie, zwłaszcza Beskid Śląski i Żywiecki. Znajdują się tu liczne ośrodki wczasowe: Wisła, Ustroń z Jaszowcem, Szczyrk, Korbelów, Zwardoń, Brenna, Istebna.
W górach panują dobre warunki do jeżdżenia na nartach oraz uprawiania innych sportów zimowych.. Szczególnie cenionym ośrodkiem jest Szczyrk z wyciągiem na Skrzyczne.
Beskidy są również bardzo chętnie odwiedzane przez miłośników turystyki pieszej.
W województwie można także uprawiać sporty wodne. Zwolenników takiego wypoczynku zapraszają zbiorniki na Sole – Jezioro Międzybrodzkie i Żywieckie. Ruch turystyczny koncentruje się tu w miejscowościach Międzybrodzie Bialskie i Porąbka.
Bardzo malowniczą atrakcja Beskidu Małego jest przełom Soły.
Mieszkańcy Górnośląskiego Okręgu Przemysłowego chętnie wypoczywają w lasach otaczających ten region. Zapraszają ich także okoliczne sztuczne jeziora – Goczałkowickie, Dzierżono Duże, Przeczycie, Pogoria.
Pomiędzy Katowicami a Chorzowem, na terenie dawnych nieużytków, powstał Wojewódzki Park Kultury i Wypoczynku. Na obszarze 660 ha znalazło się wesołe miasteczko, ogród zoologiczny, kąpielisko, planetarium, kolejka linowa i inne atrakcje.
PIELGRZYMKI
Największym w Polsce ośrodkiem kultu religijnego jest Częstochowa. Przybywają do niej ponad 4 miliony pielgrzymów rocznie.
Innym celem pielgrzymek są także Piekary Śląskie, gdzie znajduje się obraz Matki Bożej Piekarskiej.
UZDROWISKA
Status uzdrowiska mają miejscowości Goczałkowice Zdrój, Jastrzębie Zdrój i Ustroń, gdzie znajdują się źródła wód mineralnych.
Ponadto w miejscowości Jaworze można leczyć choroby płuc, alergię oraz schorzenia narządów ruchu, a w miejscowości Kochcice schorzenia kardiologiczne, neurologiczne i reumatologiczne.
TRADYCYJNA KULTURA LUDOWA
W wielu rejonach województwa, mimo wysokiego zurbanizowania, zachował się folklor. Żywe są tradycje budownictwa drewnianego oraz ludowego rękodzieła, chociażby koronkarstwa, hafciarstwa czy snycerstwa. Aby poobcować z tradycyjną kulturą ludową, można się wybrać do miejscowości takich jak Wisła, Brenna, Istebna, Siewierz.
W Koszęcinie ma swoją siedzibę jeden z najbardziej znanych zespołów folklorystycznych w kraju – „Śląsk”.
SZLAK ARCHITEKTURY DREWNIANEJ
Województwo śląskie można poznawać z perspektywy starych kościółków, kaplic oraz zabytkowych drewnianych budynków mieszkalnych i gospodarczych.
Dla miłośników ciszy, przyrody, wiekowych drzew, śpiewu ptaków, przydrożnych kapliczek i figur świętych został przygotowany Szlak Architektury Drewnianej.
Pokazuje on najciekawsze obiekty województwa w ich naturalnym otoczeniu. Na trasie znajdziemy też muzea zajmujące się architekturą i sztuką ludową.
W sumie na szlaku znajdują się 84 obiekty – kościoły, kaplice, dzwonnice, chałupy, karczmy, leśniczówki, pałacyk myśliwski, skanseny, młyn wodny, spichlerze.
Szlak składa się z liczącej 326 km trasy głównej oraz pięciu odrębnych pętli, które pozwalają na szczegółowe poznawanie terenu województwa śląskiego.
Trasa główna łączy się z podobnymi szlakami w województwach podkarpackim i małopolskim.
Wiedzie ona przez miejscowości: Gwoździany, Lubliniec, Sadów, Cieszowa, Koszęcin, Brusiek, Tworóg, Wielowieś, Sieroty, Zacharzowice, Paczyna, Poniszowice, Rudziniec, Bojszów, Rachowice, Sierakowice, Sośnicowice, Gliwice-Ostropa, Gliwice, Zabrze, Ruda Śląska, Chorzów, Katowice, Tychy, Bieruń, Bojszowy, Pszczyna, Ćwiklice, Grzawa, Miedźna Góra, Jawiszowice (woj. małopolskie), Wilamowice, Stara Wieś, Bestwina, Bielsko-Biała Mikuszowie, Łodygowice, Żywiec, Jelesnia, Pewel Wielka, Lachowice (woj. małopolskie).
Wspomniane pętle dodatkowe: częstochowska, gliwicka, rybnicka, pszczyńska i beskidzka.
Aby zwiedzać wnętrza kościołów, należy wcześniej umówić się z proboszczem.
ZABYTKI I MUZEA
Najcenniejszym zabytkiem województwa jest gotycko-barokowy zespół klasztorny Paulinów w Częstochowie na Jasnej Górze. Znajdują się tam bastionowe fortyfikacje i słynny obraz Matki Bożej Częstochowskiej.
Inne miejsca warte zobaczenia:
 średniowieczne zamki i ich ruiny – Będzin, Toszek, Siewierz
ruiny zespołu warowni tzw. Orlich Gniazd. Wszystkie one są pięknie wkomponowane w skalne podłoże – Olsztyn, Mirów, Smoleń, Bobolice, Ogrodzieniec, Pilica; najpiękniejszy z zamków znajduje się w Ogrodzieńcu. Są to jedne z najpotężniejszych ruin tego typu w Polsce. Wznoszą się na najwyższym wzniesieniu Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej.
nowożytne rezydencje magnackie – Pszczyna, Koszęcin, Szczekociny, Grodziec (dzielnica Będzina)
romańska rotunda św. Mikołaja z XI wieku; jedna z najstarszych budowli sakralnych w Polsce – Cieszyn
Rezerwat Archeologiczny Kultury Łużyckiej prezentujący cmentarzysko sprzed ponad 2 tysięcy lat – Częstochowa Raków
Muzea:
Muzeum Górnośląskie – Bytom
Muzeum Śląskie – Katowice
Skarbiec i Zbrojownia – Jasna Góra w Częstochowie
Muzeum Archidiecezjalne – Katowice
muzea okręgowe – Cieszyn, Częstochowa, Gliwice, Zabrze, Rybnik
Państwowe Muzeum Zamkowe – Pszczyna
muzea górnicze prezentujące zabytkowe podziemia starych kopalni– Tarnowskie Góry, Zabrze
muzea etnograficzne – Wisła, Żywiec
skansen z ludowym budownictwem regionalnym - Pszczyna
|
Biuletyn
Rejestracja 