GEOGRAFIA

UKSZTAŁTOWANIE TERENU
Województwo mazowieckie rozciąga się na Wyżynach Polskich, Północnym Podkarpaciu i Karpatach Zachodnich. Tak więc rzeźba terenu jest tu różnorodna – zarówno nizinna, jak i wyżynna oraz górska.
Ziemie północno-zachodnie zajmuje Wyżyna Krakowsko-Częstochowska (najwyższe wzniesienie 512 m n.p.m.) Występują tu liczne ostańcowe skałki wapienne i jaskinie.
Obszar północno-wschodni to Niecka Nidziańska – łagodne zagłębienie w obrębie Wyżyny Małopolskiej.
Wzdłuż Wisły, po obu jej stronach, ciągnie się obniżenie tektoniczne – Północne Podkarpacie (część Kotliny Oświęcimskiej, Brama Krakowska, fragment Kotliny Sandomierskiej).
Południowa część województwa leży na obszarze Karpat Zachodnich. Są one podzielone na dwa równoległe pasy.
Pas północny obejmuje Pogórze Zachodniobeskidzkie, Pogórze Środkowobeskidzkie, Beskidy Zachodnie (Beskid Makowski, Gorce, Beskid Sądecki, Beskid Wyspowy, Beskid Żywiecki) oraz część Beskidów Środkowych (m.in. Beskid Niski).
Południowy pas Karpat Zachodnich to Obniżenie Orawsko-Podhalańskie, czyli po prostu Podhale wraz z Pieninami oraz Tatry, najwyższe góry w Polsce. Ich najwyższy szczyt, Rysy, osiąga 2499 m n.p.m.

RZEKI I JEZIORA
Województwo niemal w całości leży w dorzeczu Wisły. Wyjątek stanowi rzeka Orawa należąca do dorzecza Dunaju, a więc zlewiska Morza Czarnego.
Główne rzeki w tym regionie to Wisła oraz jej dopływy – Skawa, Raba, Prądnik, Dunajec, Poprad i Biała.
Naturalne jeziora występują jedynie w Tatrach. Znajduja się tam 43 małe wysokogórskie zbiorniki polodowcowe. Największe z nich to Morskie Oko (34,9 hektarów), a najgłębsze to Wielki Staw (79,3 m głębokości).
Na Dunajcu utworzono 3 sztuczne zbiorniki – w Rożnowie, Czorsztynie i Czchowie. Jeden sztuczny zbiornik powstał też na Rabie w Dobczycach.

LASY
Małopolska jest średnio zalesionym regionem. Lasy stanowią niecałe 29% jej powierzchni. Najbardziej zielony jest powiat tatrzański (52,1%) i suski (48,9%). Najmniej lasów (tylko 1,7% powierzchni) posiada powiat proszowicki. Gleby są tam tak urodzajne, że przeznaczono je pod uprawy. Największe kompleksy leśne znajdują się w Gorcach, Beskidzie Sądeckim i Żywieckim oraz w Tatrach.
Na wschód od Krakowa rozciąga się Puszcza Niepołomicka, która jest pozostałością ogromnych lasów pokrywających te tereny w średniowieczu.
W Karpatach obserwujemy wyraźną piętrowość stref roślinnych.

 

TURYSTYKA
Województwo małopolskie jest bardzo atrakcyjnym regionem Polski. Największą popularnością cieszą się Tatry, Pieniny, Wyżyna Krakowsko-Częstochowska, Kraków, Zakopane i Wieliczka.

Tatry są jedynymi w Polsce górami o krajobrazie alpejskim. Utworzono w nich Tatrzański Park Narodowy, który obfituje w miejsca atrakcyjne turystycznie. Na terenie parku znajduje się Kasprowy Wierch, Dolina Pięciu Stawów, Dolina Kościeliska z licznymi jaskiniami, Morskie Oko.
Region karpacki szczyci się dobrymi warunkami do turystyki górskiej i narciarskiej. W związku z długo utrzymującym się śniegiem i sprzyjającym ukształtowaniem terenu, tereny górskie są chętnie odwiedzane przez narciarzy.
Najważniejsze ośrodki wypoczynkowe oraz sportów zimowych to Zakopane, Bukowina Tatrzańska, Białka Tatrzańska, Poronin.

Bardzo popularnym wśród turystów miejscem są Pieniny słynące ze spływu przełomem Dunajca. W Pieninach całe tłumy ludzi podążają ponadto na Trzy Korony, Sokolicę i do Wąwozu Homole. Miejscowości, w których warto się tu zatrzymać to Czorsztyn, Sromowce Niżne i Wyżne, Hałuszowa, Krościenko, Szczawnica, Szlachtowa, Jaworki.

Ważne pod względem turystycznym są także Gorce, w których utworzono Gorczański Park Narodowy. Najwyższy ich szczyt to Turbacz. Cenny jest też Babiogórski Park Narodowy z Babią Górą, rejon Jeziora Rożnowskiego oraz doliny Popradu i Kamienicy.

Wielu ludzi przyciąga także Wyżyna Krakowsko-Częstochowska ze swoimi dolinkami podkrakowskimi i wąwozami, które zostały wyrzeźbione w wyniku erozji wapienia. Znajdują się tam niezwykłe formy skalne o fantastycznych kształtach przypominających maczugi, bramy, iglice.
Z takich atrakcji słynie Ojcowski Park Narodowy założony w Dolinie Prądnika. W obecnych tu skałach występują liczne jaskinie, m.in. Grota Łokietka, Jaskinia Ciemna (z najstarszymi w Polsce śladami człowieka sprzed ok. 120 tys. lat). Słynna jest także Maczuga Herkulesa.

Na skraju Wyżyny Krakowsko-Częstochowskiej , na granicy z województwem śląskim, znajduje się Pustynia Błędowska. Jest to największy w Polsce obszar lotnych piasków pochodzenia polodowcowego.

W Myślenicach znajduje się jeden z najdłuższych w Polsce wyciągów krzesełkowych (2006 metrów). Prowadzi on na górę Chełm.

Województwo słynie też z kopalni soli. Kopalnia Soli w Wieliczce została wpisana na listę UNESCO, na której znalazł się także Obóz Koncentracyjny w Oświęcimiu.

TRADYCYJNA KULTURA LUDOWA
Na terenie województwa, zwłaszcza na Podhalu, zachował się wciąż żywy folklor ludowy.

UZDROWISKA
Województwo słynie z kilku uzdrowisk obfitujących w wody mineralne. Są to: Krynica, Szczawnica, Żegiestów, Muszyna Rabka, Piwniczna, a także Swoszowice i Wieliczka, gdzie na dole, w kopalni leczy się astmę.

ZABYTKI I MUZEA
Największym skupiskiem zabytkowych obiektów w województwie jest oczywiście Kraków. Jego średniowieczny zespół architektoniczno-urbanistyczny został wpisany na listę Światowego Dziedzictwa Kulturalnego i Przyrodniczego UNESCO.
Najcenniejsze obiekty tego zespołu:
katedra i zamek na Wawelu
Brama Floriańska
Collegium Maius
kościoły gotyckie – Mariacki i św. Katarzyny
kościoły barokowe – Jezuitów i Św. Anny
sukiennice

Inne cenne obiekty województwa:

Obiekty sakralne:
kościoły romańskie – Prandocin, Wysocice
kościół i klasztor Bernardynów z zespołem barokowych kaplic – Kalwaria Zebrzydowska
kościoły drewniane – Dębno na Podhalu, Lipnica Murowana, Grywałd
cerkiew drewniana - Powroźnik

Liczne zamki:
gotyckie – Niedzica, Dębno
renesansowy – Pieskowa Skała (zaliczany do Orlich Gniazd)
barokowy – Nowy Wiśnicz
ruiny zamków średniowiecznych – Teczyn, Czorsztyn, Ojców

Cenne obiekty zabytkowe posiada też Tarnów, Stary Sącz i Biecz.

Muzea:
Muzeum Narodowe – Kraków; Placówka ta ma kilka oddziałów – Galeria w Sukiennicach, Zbiory Czartoryskich, Muzeum Stanisława Wyspiańskiego.
Państwowe zbiory sztuki na Wawelu
Muzeum Historyczne miasta Krakowa
Muzeum Uniwersytetu Jagiellońskiego
Muzeum Etnograficzne – Kraków
Muzeum Archeologiczne – Kraków
Muzeum Żup Krakowskich – Wieliczka
Państwowe Muzeum Oświęcim-Brzezinka – Oświęcim
Muzeum Okręgowe – Nowy Sącz
Muzeum Diecezjalne – Tarnów
Muzeum Okręgowe – Tarnów
Muzeum Tatrzańskie im. T. Chałubińskiego – Zakopane

OCHRONA PRZYRODY, PARKI NARODOWE I KRAJOBRAZOWE
W województwie małopolskim znajduje się 6 parków narodowych: Tatrzański, Pieniński, Gorczański, Babiogórski, Ojcowski oraz część Magórskiego.
Utworzono tu też wiele parków krajobrazowych – m.in. Popradzki, Bielańsko-Tyniecki, Rodniański, Terczyński, Dłubniański, Dolinki Krakowskie i cześć Orlich Gniazd.
Północna, silnie uprzemysłowiona część województwa, czyli rejony wokół Krakowa i Tarnowa to niestety tereny zagrożenia ekologicznego.

KLIMAT
Klimat w województwie małopolskim jest bardzo zróżnicowany za sprawą dużych różnic wysokości.
Tereny najniżej położone, czyli Północne Podkarpacie, a zwłaszcza zachodnia część Kotliny Sandomierskiej, to jedne z najcieplejszych obszarów Polski. Okres wegetacji trwa tu ponad 220 dni.
Północna i środkowa część województwa charakteryzuje się klimatem umiarkowanie ciepłym z opadami 600-700 mm rocznie.
Na południu mamy do czynienia z chłodnym klimatem górskim i dużą ilością opadów (800-1000 mm rocznie). Okres wegetacji jest tam krótki (170-200 dni).
Szczególnie surowe warunki panują w Tatrach, które są najzimniejszym obszarem kraju. Opady roczne sięgają tam 1700 mm, a pokrywa śnieżna utrzymuje się od 150 do ponad 200 dni. Okresowo pojawia się tam porywisty wiatr halny, który przynosi ocieplenie i spadek wilgotności powietrza.