 |
Powierzchnia: 1759,5 tys.km2
Gęstość zaludnienia: 3 osoby / km²; rozmieszczenie ludności jest bardzo nierównomierne, ok.95% ludności skupia się w strefie przybrzeżnej, z czego 1/3 w regionie Trypolisu
Ludność; 5,8 mln mieszkańców (1997)
Główne miasta: Trypolis, Bengazi, Mitrata, Az-Zawija, Al-Chums. (W miastach żyje około 70% ludności)
Język urzędowy: arabski
Jednostka monetarna: dinar libijski
Podział administracyjny: 7 regionów (od1990 r.)
Stolica: Trypolis (siedziba rządu)
Graniczy z: Egiptem, Sudanem, Czadem, Nigrem, Algierią i Tunezją
Głowa państwa: Muammar Kadafi, twórca ustroju politycznego Libii. W 1969 r. stał on na czele zamachu stanu, w wyniku którego obalona została monarchia i proklamowana republika.
Szef rządu: Muhammad Az Zentani
Parlament: Generalny Komitet Ludowy Powszechnego Kongresu Ludowego |
 LIBIA, Libijska Arabska Dżamahirija Ludowo-Socjalistyczna, państwo w Afryce Północnej, nad Morzem Śródziemnym. W skład Libii wchodzą 3 prowincje historyczne: Trypolitania, Cyrenajka i Hazzan.
WARUNKI NATURALNE
UKSZTAŁTOWANIE TERENU
Ponad 90% powierzchni to pustynie i półpustynie. Na ogromnym obszarze rozciąga się Sahara, wraz z jednym ze swych najbardziej niedostępnych regionów, którym jest Pustynia Libijska. Wędrujące wydmy mające około 100 metrów wysokości przesuwają się tam z prędkością od 4 do 20 metrów rocznie.
Większą część kraju zajmuje płaskowyż (wys. 300-600 m) z rozległymi obniżeniami ponad którymi wznoszą się stare masywy wulkaniczne: Dżabal as-Sauda, Al.-Harudż al.-Aswad, Tibasi. Najwyższy szczyt Libii to Bikku Bitti - 2286 m
Na północnym zachodzie znajduje się pustynny płaskowyż Dżabal Nafusa.
Większość wschodniej Libii to rozległa depresja. Wybrzeża są przeważnie nizinne, jedynie na północnym wschodzie rozciąga się wyżyna Al.-Dżabal al.-Achdar.
Długość linii brzegowej - 1950 km
W Libii przeważają pustynie piaszczyste (Aubari, Marczuk, Pustynia Libijska ), ale występują również pustynie kamieniste (Al.-Hamada al.-Hamra, Hamadat Tinghirt) i żwirowe (Tibasi, Kalansziju). RZEKI
W Libii nie ma rzek stałych. Suche doliny (wadi) wypełniają się wodą tylko w okresie obfitych deszczów. Na wybrzeżu Wielkiej Syrty występują zasolone równiny (Wadi as-Sabha). Libia posiada bogate zasoby słodkich wód podziemnych, które wykorzystywane są do nawadniania. Znajdują się tu liczne studnie artezyjskie.
Największe oazy to Al.-Kufra i Saba. KLIMAT
 W Libii panuje klimat zwrotnikowy, skrajnie suchy (pustynny), na wybrzeżach podzwrotnikowy typu śródziemnomorskiego. Brak bariery gór powoduje dużą zmienność pogody. W zimie na wybrzeżu może padać śnieg, w lecie możliwy jest wzrost temperatury do 40-45 stopni C. W styczniu średnia temperatura wynosi 10-12 stopni C na północy, a 18 stopni na południu. W lipcu średnia temperatura wynosi odpowiednio 24-35 stopni C. Wahania dobowe temperatury mogą dochodzić do 45 stopni C.
13 grudnia 1922 roku w miejscowości Al.-Azizija zarejestrowano najniższą temperaturę na Ziemi (-57,8 stopnia C).
Roczne opady wynoszą 200 mm i mniej (co kilka lat zdarzają się susze). W górach Dżabal Nafusa i Al. Dżabal al.-Achdar rocznie spada 400-500 mm deszczu.
Gorący, bardzo suchy wiatr ghibli, niosący duże ilości piasku z południa, występuje najczęściej wiosną i jesienią. ROŚLINNOŚĆ
Roślinność Libii jest skrajnie skąpa. Występują tu akacje, tamaryszki, piołuny. Olbrzymie obszary są całkowicie pozbawione roślinności. Na wybrzeżu spotkamy zarośla typu makii oraz zadrzewienia z sosny pinii i eukaliptusów. Nad Wielką Syrtą rozciągają się półpustynie trawiaste i piołunowe, a w górach Dżabal Nafusa występuje roślinność stepowa. LUDNOŚĆ
89% ludności Libii stanowią Arabowie libijscy - potomkowie plemion przybyłych w VII-XII w z Półwyspu. Arabskiego oraz zarabizowani Berberowie.
Pierwotna ludność (Berberowie i Tuaregowie) zachowała dużą odrębność językową i obyczajową. Na południu przy granicy z Czadem i Nigrem koczują plemiona murzyńskie (m.in. Tubu).
97% mieszkańców Libii wyznaje islam (odłam sunnicki ), który jest religią państwową. SZTUKA
Najstarsze zabytki z czasów neolitycznych (malowidła i ryty skalne przedstawiające zwierzęta i sceny z polowań) odkryto m.in. w zachodnim Fazzanie. W ruinach miast fenickich z I tysiąclecia p.n.e. odkryto fenicką ceramikę, rzeźby w glinie, naczynia szklane.
W okresie greckim i rzymskim miał miejsce rozwój miast ( Leptis Magna, Habrata, Cyrena). Do dziś zachowały się fragmenty teatrów, amfiteatrów, term i innych budowli, zdobionych rzeźbami, reliefami i mozaikami.
W okresie bizantyjskim (VI - VII w n.e. ) powstały nowe fortyfikacje i budowle sakralne z pięknymi mozaikami (bazylika Justyniana w Sabracie).
Od VII wieku pojawiły się silne wpływy sztuki islamu. W Libii znajdują się liczne meczety i budowle obronne.
Rozwinęła się także sztuka ludowa obejmująca produkcję dywanów, wyrobów ze skóry, naczyń miedzianych i pięknych wyrobów jubilerskich.
KUCHNIA
 Kuchnia libijska jest bardzo podobna do kuchni sąsiadującej Tunezji, choć da się zauważyć w niej także większe wpływy tureckie.
Tradycyjne potrawy w Libii bazują na potrawach mięsnych i owocach morza. Z mięs najbardziej popularne są baranina i drób, zwłaszcza kurczaki. Do dań mięsnych podaje się kaszę kuskus lub frytki.
Dania rybne przyrządza się w oparciu o rozmaite przyprawy. Ryby naciera się czosnkiem, szafranem, kminkiem oraz papryką.
Ponadto w Libii używa się chilli, więc potrawy serwowane w tym kraju mogą być dla Europejczyków pikantne.
Zarówno mięso jak i ryby są najczęściej pieczone. Jako dodatek podaje się tu warzywa. Mogą one być faszerowane, lub na przykład smażone na oliwie.
Pamiętajmy, że Libia nie jest krajem bardzo bogatym. Znajduje to odzwierciedlenie także w jej kuchni. Dania w przeciętnej restauracji są proste. Zamówić możemy z reguły pieczone mięso z frytkami lub szybkie dania kuchni światowej.
W stolicy można skosztować dań z całego świata. HISTORIA
Dzisiejsi Libijczycy są potomkami koczowniczych plemion berberyjskich, które przybyły do Libii najprawdopodobniej ze środka Półwyspu Arabskiego. W VIII w p.n.e. Trypolitania i Cyrenajka stały się terenami kolonizacji Greków i Fenicjan.. W tym czasie na wybrzeżu powstała jedna z kolonii fenickich Oea - póżniejszy Trypolis.
W latach 106 - 64 p.n.e. wojska rzymskie opanowały tereny dzisiejszej Libii. W V w n.e. opanowali ją Wandalowie, w pierwszej połowie VII w n.e. Bizancjum, a w drugiej połowie Arabowie. Trypolitania, Cyrenajka i Fazzan weszły w skład kalifatu Umajjadów i Abbasydów, stając się jednocześnie schronieniem dla muzułmańskich ugrupowań religijnych, opozycyjnych do kalifatu: charydżytów (ibadytów) i szyitów. W IX w. zapanowały rządy dynastii szyickiej, a XI w. miało miejsce przywrócenie przez dynastię Zirydów islamu sunnickiego.. Najazd koczowniczych plemion arabskich - Banu Hilal i Banu Sulajm przyczynił się do prawie całkowitego zarabizowania Libii.
W następnych wiekach Cyrenajka podlegała lokalnym władcom Egiptu, zaś będąca siedliskiem piratów Trypolitania oraz Fazzan podlegały Tunezji.
Od połowy XVI w cała Afryka Północna, oprócz Maroka, należała do imperium osmańskiego. Tereny Libii podlegały administracji egipskich Mameluków. W latach 1711 - 1835 panowały rządy dejów z dyn. Karamanli, którzy uniezależnili się od sułtana, później Cyrenajka stała się odrębną prowincją turecką. W wyniku wojny turecko-włoskiej (1911-1912) Trypolitania, Cyrenajka i Fazzan przeszły pod panowanie Włochów .Nastąpiło zjednoczenie tych trzech krain i utworzono kolonię o nazwie Libia. .Kolonizacja 1920 - 32 napotkała na zbrojny opór plemion libijskich, którym przewodziło religijne bractwo muzułmańskie - sanusijja. Równocześnie rozszerzało się osadnictwo włoskie (plantacje oliwek, winorośli itp.)
W czasie II wojny światowej Libia była miejsce walk między wojskami alianckimi i osi. Po zakończeniu wojny Włosi zrzekli się praw do Libii, która przeszła pod panowanie Anglii i Francji. W roku 1951 decyzją ONZ Libia stała się krajem niepodległym, w którym władzę sprawował król Muhammed Idris al.-Mahdi.
Libia podpisała traktaty: w 1953 r. z Wielką Brytanią i w 1954 r. z USA o zainstalowaniu brytyjskich i amerykańskich baz wojskowych na swym terytorium. Od 1956 roku zaczęto eksploatację złóż ropy naftowej, głównie przez amerykańskie i brytyjskie koncerny. Niezadowolenie z konserwatywnych i utrzymujących kraj w izolacji rządów Indrisa I spowodowało w 1969 roku zamach stanu, zorganizowany przez nacjonalistycznych oficerów, w wyniku którego obalono monarchię, zniesiono parlament, uchwalono konstytucję, proklamowano republikę. Na mocy tymczasowej konstytucji najwyższym organem władzy została Rada Rewolucyjna, a głową państwa jej przewodniczący płk M. el-Kadafi. Władze republiki ogłosiły deklarację zapowiadającą ustanowienie „arabskiego socjalizmu”. Wypowiedziano układy wojskowe, podjęto kroki w kierunku uniezależnienia się od obcych wpływów i kapitału. Do 1970 roku zlikwidowano wszystkie bazy wojskowe.
 Celem Kadafiego była odbudowa jedności świata arabskiego. W 1972 roku podjął on nieudane próby utworzenia Federacji Republik Arabskich (Libia, Syria, Egipt), a w 1974 unii Libii i Tunezji W kwietniu 1974 roku funkcje administracyjne i polityczne szefa państwa formalnie objął, decyzją Rady Rewolucyjnej, premier, przy zachowaniu przez Kadafiego stanowiska naczelnego dowódcy sił zbrojnych., faktycznie zaś nastąpiła dyktatura Kadafiego.. Jego polityka spowodowała pogorszenie się stosunków z USA i krajami Europy Zachodniej. W 1979 roku Libia na znak protestu przeciwko podpisaniu izraelsko-egipskiego traktatu pokojowego zerwała stosunki z Egiptem, angażowała się militarnie w sprawy wewnętrzne Czadu, Sudanu i Ugandy. W wojnie iracko-irańskiej Kadafi opowiedział się po stronie Iranu. Wspierał ekstremistyczne organizacje Palestyńczyków (Arafatowi zarzucał ugodowość) oraz międzynarodowy terroryzm, co doprowadziło do podjęcia przez Stany Zjednoczone próby wymuszenia na krajach zachodnich nałożenia sankcji ekonomicznych na Libię, akcji lotnictwa amerykańskiego na libijskie instalacje wojskowe, lotniska i domniemane bazy terrorystów. W 1989 roku Libia przystąpiła do Unii Arabskiego Maghrebu zbliżając się do niektórych państw arabskich (Irak, Jordania, Egipt) oraz zacieśniła stosunki z Francją i Wielką Brytanią. W 1988 roku za odmowę wydania przez rząd Libii 2 libijskich agentów oskarżonych o zamach bombowy na pasażerski samolot amerykański weszły w życie sankcje ONZ a dotyczyły między innymi: zakazu utrzymywania komunikacji lotniczej z Libią, sprzedawania jej części zamiennych do samolotów, embarga na sprzedaż broni i sprzętu wojskowego, ograniczenia kontaktów dyplomatycznych. Wyłączono z sankcji sektor naftowy. W 1993 roku Libia odmówiła podpisania konwencji ONZ o zakazie produkcji i zniszczeniu broni chemicznej.
GOSPODARKA
Podstawowym źródłem dochodu jest eksploatacja ropy naftowej. Pola naftowe skupione są głównie na południowym wschodzie od zatoki Syrta. Wydobywa się tu także gaz ziemny i sól kamienną.
Źródłem utrzymania większości mieszkańców jest rolnictwo (palma daktylowa, oliwki, jęczmień, pszenica, warzywa, drzewa cytrusowe, figi, tytoń, winorośl) oraz hodowla (owce, kozy i wielbłądy) 
|
Biuletyn
Rejestracja 
