NOWY SĄCZ WCZORAJ I DZIŚ
Nowy Sącz wzniesiony na gruntach wsi Kamienica, lokowany był na mocy dokumentu króla Wacława II Czeskiego, z 8 listopada 1292 roku był jedynym miastem na ziemiach polskich, powstałym za jego panowania. Nazwę przyjął od sąsiedniego grodu o starszym rodowodzie Starego Sącza. W mieście nad Dunajcem często gościli polscy monarchowie. Tu w 1320 r. odbyło się spotkanie wielmożów małopolskich z poselstwem węgierskiego króla Karola Roberta, który zamierzał poślubić córkę Władysława Łokietka. W 1358 r. przebywał Kazimierz Wielki, za którego rządów wybudowano nowosądecki zamek. W 1409 r. gościł w grodzie Władysław Jagiełło i książę Witold, przygotowując plan wojny z Krzyżakami, a w 1440 r.- Władysław, nazwany przez potomnych Warneńczykiem. Swoich synów kształcił tu - pod okiem Jana Długosza i Kallimacha - Kazimierz Jagiellończyk. W latach świetności, w XV i XVI wieku, Sącz nazywano „polska Sieną”. Nowy Sącz ma bogatą historię, znaczoną zrywami patriotycznymi od czasów Władysława Łokietka, po walkę z okupantem podczas „potopu szwedzkiego” (zbrojne wystąpienie sądeczan w grudniu 1655 r., 13 dni przed uwolnieniem Częstochowy, zapoczątkowało wyzwalanie całego kraju) oraz szczyci się działalnością niepodległościową Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”  i antyhitlerowską konspiracją w latach II wojny światowej. W dzieje miasta złotymi zgłoskami wpisali się m.in.: alchemik i "ojciec" współczesnej chemii Michał Sędziwój; ostatni starosta sądecki Stanisław Małachowski, marszałek Sejmu Wielkiego, współtwórca Konstytucji 3 Maja. Dziś jest stolicą regionu, siedzibą powiatów: grodzkiego i ziemskiego, jednym z najważniejszych centrów w Małopolsce. To tu prężnie rozwijają się uczelnie, na czele z Wyższą Szkołą Biznesu – NLU i Państwową Wyższą Szkołą Zawodową, mały przemysł i usługi, kultura, folklor oraz ”sądeckie tygrysy”- firmy znane i uznane daleko poza granicami miasta i województwa. Wśród nich jest m.in.: ”Konsol” (wędliny z kurczaka), ”Koral” (lody), ”Fakro” (produkcja okien), ”Wiśniowski” (ogrodzenia i bramy), ”Newag” (m.in. pociągi dla kolei miejskiej w Warszawie). Jest wreszcie Nowy Sącz bramą do znanych uzdrowisk i "Mekką turystów" przemierzających bardzo lubiane przez Karola Wojtyłę, późniejszego papieża, Beskidy.

NOWY SĄCZ - MIASTO HISTORYCZNE
Nowy Sącz znalazł się w gronie 32 miast wyróżnionych dwuzłotową monetą, w serii „Historyczne miasta w Polsce” Wyboru dokonała komisja na czele z prof. Henrykiem Samsonowiczem. Narodowy Bank Polski rozpoczął emisję serii monet we wrześniu ub. r., a „sądecka” dwuzłotówka weszła do obiegu 6 grudnia.
Przy tej okazji sądeccy historycy przypomnieli, iż w wiekach średnich Nowy Sącz, zgodnie z przywilejem lokacyjnym króla Wacława II, miał prawo bić swoją monetę – brakteat sądecki. Przez dziesiątki lat nie było dowodu, czy miasto wykorzystało ten przywilej. Dopiero odkrycie dr. Borysa Paszkiewicza z Zamku Królewskiego w Warszawie, w 1967 roku, we wsi Pałęk pod Krakowem, pozwoliło potwierdzić to przypuszczenie. Wśród 516 brakteatów z różnych części Polski, 16 – dzięki wytłoczonemu smokowi - rozpoznano, jako brakteaty sądeckie. Można je oglądać w Muzeum Narodowym w Krakowie i Muzeum im. Przypkowskich w Jędrzejowie

WARTO ZOBACZYĆ
Rynek
Centralny plac miasta. W Małopolsce największy po krakowskim. Ma 160 metrów długości i 120 m szerokości. Otoczony jest zwartą zabudową. Ustalony w akcie lokacyjnym z 8 listopada 1292 r., stanowi jedną dwunastą ówczesnego grodu. Z przylegającymi ulicami i budynkami tworzy szachownicowy układ miasta. W XVII w. w Rynku znajdowało się czterdzieści domów( obecnie trzydzieści ). Pierwotnie były drewniane, później z cegły i kamienia.  Trawiony pożarami, odbudowywany, przebudowywany Rynek zmieniał swój wygląd. Stopniowo zanikała architektura renesansowa. W 1781r. wyłożono go kamieniami ( z fundacji burmistrza Johana Johanidesa ).

Ratusz
Ratusz: siedziba władz miejskich, usytuowany w centralnym miejscu Rynku. Elektryczna budowla z wieżą zegarową, wystrojem w stylu neorenesansowym i neobarokowym, powstała w latach 1895-97, po pożarze starego ratusza w kwietniu 1894 roku. Fryz nadokienny tworzą herby 33 miast polskich, z którymi Nowy Sącz utrzymywał kontakty handlowe. Wieża ma bogaty wystrój rzeźbiarski. U jej szczytu wzbijają się do lotu cztery kamienne orły, a niżej nad frontem znajduje się figura królowej Jadwigi z berłem Akademii Krakowskiej i wieńcem laurowym, upamiętniającym kolonię akademicką, prowadzoną w XVIII wieku w Nowym Sączu.

Sądecki Park Etnograficzny
Skansen regionalny, prezentujący architekturę drewnianą i tradycyjną kulturę ludową historycznej Sądecczyzny. Region ten obejmuje cztery grupy etnograficzne: Lachów Sądeckich, zachodnią cześć Pogórzan, Górali Sądeckich i Łemków Nadpopradzkich. Na ok. 10 hektarowym obszarze parku znajdują się 62 obiekty, zgrupowane w kilkunastu zespołach. Jest to 9 wielobudynkowych zagród chłopskich, 4 zagrody jednobudynkowe, XVII-wieczny dwór szlachecki, folwark dworski, XVIII-wieczna cerkiew łemkowska, fragment osady Cyganów Karpackich, luźno stojące budynki przemysłu wiejskiego (kuźnia, olejarnia, wiatrak itp.), mała architektura (kapliczki, krzyże przydrożne, studnie, pasieki, suszarnie owoców itp.). W większości obiektów znajduje się stała ekspozycja wnętrz mieszkalnych, gospodarczych i przemysłowych. Odtworzone zostały stare, wiejskie warsztaty rzemieślnicze. Wiedzę o kulturze regionu wzbogacają ponadto tematyczne wystawy etnograficzne: "Izba weselna" i wystawa maziarstwa łemkowskiego. Charakter tradycyjny ma również zieleń i całe otoczenie zagród. Obecnie przy udziale funduszy unijnych trwają prace przy budowie Miasteczka Galicyjskiego. To zalążek rekonstrukcji dziewiętnastowiecznego, miasteczka w Galicji – prowincji Austro-Węgier. Centralnym miejscem będzie rynek, wokół którego rozlokuje się w sumie 17 zrekonstruowanych obiektów. Ich odtworzenie było możliwe dzięki zachowanym rycinom i fotografiom oraz pracom studialnym projektantów, przeprowadzonym w miasteczkach Małopolski, które jeszcze zachowały resztki klimatu sprzed ponad wieku. Powstało już starosądecki ratusz i dwór szlachecki z Łososiny Górnej, w których będzie ośrodek konferencyjno - szkoleniowy, dwa budynki mieszkalne, a w nich zaaranżowane będą: atelier fotografa, pracownia zegarmistrzowska i warsztat garncarza.
Całość zadania będzie zrealizowana w 2009 roku. Gotowa jest też rekonstrukcja zespołu trzech zagród kolonistów niemieckich z przełomu XVIII i XIX w., wzorowanego na tych zachowanych w Gołkowicach pod Starym Sączem wraz ze zborem ewangelickim.

MIASTECZKO GALICYJSKIE - WKRÓTCE W NOWYM SĄCZU
"Miasteczko Galicyjskie” będzie zespołem o charakterze turystyczno-usługowym, poszerzonym o nowe sektory muzealne przemysłu wiejskiego (młyn, tartak, folusz) i kolonistów józefińskich (niemieckich), obejmujący zbór ewangelicki i trzy budynki mieszkalne. „Miasteczko” będzie zatem nie tylko miejscem nowego stylu prezentacji zabytków architektury, ale również atrakcyjną ofertą dla zwiedzających dzięki wielorakim funkcjom użytkowym: turystycznej, oświatowej, gastronomicznej (kuchnia regionalna!), hotelowej, handlową.

Sądecki Park Etnograficzny zyska nowe wejście główne prowadzące do całego kompleksu muzealno-ekspozycyjnego. Otworzy ono skansen na stronę północną w dzielnicy Piątkowa oraz połączy go lepiej z układem komunikacyjnym miasta.
Sercem „Miasteczka: będzie plac rynkowy z wychodzącymi z niego uliczkami – wszystko w specyficznej zabudowie przyrynkowej i przyulicznej, w galicyjskim klimacie XIX wieku.

W pierzei zachodniej rynku stanie zrekonstruowany ratusz starosądecki, duży monumentalny budynek z końca XVIII wieku. Planowane jest wykorzystanie ratusza jako bazy konferencyjnej (duża sala i 20 miejsc noclegowych).
Cała inwestycja ma kosztować około 25 mln zl. Źródłem finansowania będą: Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego i budżet województwa małopolskiego oraz samorząd miasta Nowego Sącza  ( infrastruktura ). Znajdą się tam m.in. apteka retro, karczma, sklep kolonialny, ale także muzealne biura, sala konferencyjna i biblioteka. Większość zabudowań ma tętnić życiem jak przed 100 i więcej laty. Stąd m.in. pomysł, aby obsługa pracowała w strojach z epoki, a w środku krzątali się znawcy dawnych rzemiosł.

Sektor kolonistów józefińskich" to nowa część Sądeckiego Parku Etnograficznego. Mieści się przy planowanym nowym głównym wejściu do skansenu, opodal drogi z Nowego Sącza do Gorlic. Trzy pobielone, murowane budynki łudząco przypominają te, które od końca XVIII w. stoją w starosądeckich Gołkowicach Dolnych (zanim przebudowali je kolejni właściciele). O współczesnym pochodzeniu świadczą przede wszystkim lśniące nowością dachówki. Świeckim budowlom towarzyszy zrekonstruowany zbór ewangelicki (na razie bez wystroju wnętrza). Drewniana świątynia pierwotnie stała we wsi Stadła. Po wyjeździe Niemców pod koniec II wojny światowej została przeniesiona do niedalekiego Świniarska i zaadaptowana na kościół katolicki. Tam częściowo spłonęła w 2003 r. Wtedy zapadła decyzja o jej przekazaniu do skansenu.

Nowy sektor stanowi kolejną - obok polskich Lachów, Górali i Pogórzan oraz Łemków i Cyganów - prezentację grupy etnograficznej z dawnej Sądecczyzny. Różni się tym, że w pozostałych miejscach są wyłącznie autentyczne zabytki. Odtworzone od podstaw budynki tzw. Niemców Galicyjskich nie przypadkiem sąsiadują z Miasteczkiem Galicyjskim

Opracowano na podstawie:
„Z wieży ratuszowej” Jerzy Leśniak, Sławomir Sikora
Zdjęcia: Sławomir Sikora, Jacek Polakiewicz

Urząd Miasta
Rynek 1
018 443-53-08
www.nowysacz.pl
www.cit.com.pl
Ten adres e-mail jest chroniony przed spamerami, włącz obsługę JavaScript w przeglądarce, by go zobaczyć